Het belang van gezond risico nemen en hoe hierdoor veerkrachtige kinderen opgroeien

In deze driedelige serie over de mentale gezondheid van kinderen leer je meer over perfectionisme, gezond risico nemen en gewoontes om de emotionele veerkracht van kinderen te versterken, zodat je met vertrouwen kunt opvoeden en het welzijn van jouw kind kunt verbeteren.

Als je zenuwachtig wordt als jeziet hoe jouw kind in een boom klimt, van hoge speeltoestellen springt of met vriendjes op de fiets naar het park gaat, dan ben je niet de enige.

De wereld kan soms als een enge en gevaarlijke plek aanvoelen, en elke ouder en verzorger wil zijn of haar kind veilig houden. Tegelijkertijd moeten kinderen, om te leren en te groeien, risico's nemen en nieuwe dingen proberen.

Het kan lastig zijn om de juiste balans te vinden tussen veiligheid bieden en avontuur stimuleren bij kinderen. Maar als we het goed aanpakken, zijn er veel voordelen. Onderzoek toont aan dat wanneer kinderen de kans krijgen om avontuurlijk en risicovol te spelen dit een positief effect heeft op hun mentale gezondheid , zelfvertrouwen en onafhankelijkheid¹.

Hoe ziet gezond risico nemen er dan uit? En hoe kunnen we onze kinderen het beste ondersteunen om grenzen te ontdekken zonder ons ongerust te maken?

De voordelen van gezond risico nemen voor kinderen en tieners

Allereerst is het belangrijk om duidelijk te maken dat het nooit een goed idee is als kinderen zich roekeloos of extreem gevaarlijk gedragen. Als het levensbedreigend of illegaal is, zorg er dan voor dat je ze tegenhoudt en ga er met ze over in gesprek.*

Avontuurlijk spelen brengt altijd wat risico met zich mee. Maar het kan helpen om te onthouden dat het ook schadelijk kan zijn om kinderen geen risico's te laten nemen.

Onderzoek naar de voordelen van het nemen van risico's door kinderen laat zien dat kinderen die meer tijd besteden aan avontuurlijk spelen, minder kans hebben op angst en andere psychische problemen¹. Het kan hen ook helpen zich goed te voelen, hun grenzen te verkennen, leren om te gaan met hun emoties en probleemoplossings- en copingvaardigheden te ontwikkelen.

Met avontuurlijk spelen bedoelen we spel waarbij kinderen gevoelens van opwinding, spanning en angst ervaren engezonde risico's nemen². Het is waarschijnlijk geen verrassing dat kinderen het meest avontuurlijk spelen in de buitenlucht en in groene ruimtes zoals parken, bossen en open grasvelden. Daarna volgen (binnen) speeltuinen en trampolineparken¹.

Door kinderen zelf te laten ontdekken wat ze kunnen, helpen ouders en verzorgers hen om hun zelfvertrouwen en zelfstandigheid te vergroten – en niet te vergeten ervoor te zorgen dat ze gemakkelijker achter hun scherm vandaan komen. Het is ook goed om te weten dat kinderen die opgroeien in Nederland weinig risico lopen op letsel tijdens spelen³.

Soorten gezonde risico's voor kinderen en tieners

Het kan lastig zijn om precies te bepalen wat leeftijdsgeschikte risico's zijn. Kinderen van dezelfde leeftijd kunnen op verschillende momenten verschillende dingen. Vaak helpt het om hun voorbeeld te volgen.

Misschien klimt je jonge kind hoger in een boom dan jij zou willen. Of wil jouw 8-jarige een rondje door de buurt fietsen. Of vraagt jouw jonge tiener of hij alleen met vrienden naar de bioscoop mag. In deze situaties kan het nuttig zijn om jezelf af te vragen: “Als ik mijn kind dit laat doen, wat leert mijn kind dan over zichzelf en wat ontdekt het misschien dat het kan?”

Soms is het beter om je kind eerst te helpen nieuwe vaardigheden te leren. Bijvoorbeeld door je kind te vragen om naar de dikke takken in de boom te zoeken om op te klimmen. Of door met je kind door de buurt te fietsen om de verkeersregels te leren. Of door met je tiener af te spreken waar en hoe lang hij uit mag gaan. Dit helpt niet alleen om je kind veilig te houden, maar zorgt er ook voor dat jij je prettiger voelt bij het geven van wat vrijheid om nieuwe en spannende ervaringen op te doen.

Als je merkt dat je je nog steeds zorgen maakt, is dat oké. Je probeert gewoon uit te zoeken wat het beste is voor je kind. Elke ouder en verzorger twijfelt wel eens over welke risico’s gepast zijn voor hun kind. Naarmate kinderen ouder worden, word je op verschillende manieren uitgedaagd, dus vergeet niet om ook lief voor jezelf te zijn.

Hoe helikopterouderschap averechts kan werken

Helikopterouderschap, ook wel overbeschermend ouderschap genoemd, wordt gezien als een manier van opvoeden waarbij je als een helikopter boven je kinderen blijft hangen, klaar om ze te redden van alle pijn en ellende. Dit kan betekenen dat je kinderen ontmoedigt om risico's te nemen, je te veel bemoeit met hun vriendschappen of schoolleven, en altijd te hulp schiet als er een probleem is. Veel helikopterouders en verzorgers merken misschien ook dat ze regelmatig “wees voorzichtig!” tegen hun kinderen roepen.

Hoewel meestal goed bedoeld, is helikopterouderschap niet altijd goed voor kinderen. Het wordt bijvoorbeeld in verband gebracht met angsten bij kinderen². Dat komt doordat kinderen niet de kans krijgen om hun eigen fouten te maken en hun eigen problemen op te lossen. Hierdoor kunnen ze gaan twijfelen over wat ze kunnen. Zo missen ze de kans om te leren omgaan met teleurstellingen in het leven.

Dit betekent niet dat je je kind nooit moet begeleiden of troosten. Het betekent wel dat kinderen vaak meer aan kunnen, dan helikopterouders soms denken.

Je hoeft je geen zorgen te maken als je soms overbezorgdbent. Het is nooit te laat om iets te veranderen. Het ouderschap zit vol uitdagingen.

Het is niet altijd gemakkelijk om de juiste balans te vinden tussen te overbezorgd en te onverschillig zijn. Als je de juiste balans vindt, kun je je kind helpen ontdekken dat het, als het valt, weer kan opstaan – en kan genieten van alle opwinding en plezier die daarbij horen.

Als je kind het moeilijk heeft...

*Als jouw kind of tiener zich onveilig of extreem risicovol gedraagt, is het mogelijk dat het emotioneel worstelt. Neem contact op met de huisarts, jeugdgezondheidszorg of wijkteamals je je zorgen maakt. Er is hulp en begeleiding beschikbaar.

Leer meer over positief opvoeden via onze online programma’s

Elke ouder kan wat hebben aan wetenschappelijk onderbouwde strategieën om zijn of haar kind te ondersteunen. Voor gezinnen met kinderen van 12 jaar en jonger kan Triple P Online uitkomst bieden. Voor ondersteuning bij tieners kun je Teen Triple P Online proberen.

Referenties

1. Dodd, H.F., Nesbit, R.J. & FitzGibbon, L. Child's Play: Examining the Association Between Time Spent Playing and Child Mental Health. Child Psychiatry Hum Dev 54, 1678–1686 (2023). https://doi.org/10.1007/s10578-022-01363-2
2. Dodd, H.F., Lester, K.J. Adventurous Play as a Mechanism for Reducing Risk for Childhood Anxiety: A Conceptual Model. Clin Child Fam Psychol Rev 24, 164–181 (2021). https://doi.org/10.1007/s10567-020-00338-w
3. Nauta, J., Martin-Diener, E., Martin, B. W., van Mechelen, W., & Verhagen, E. (2015). Injury risk during different physical activity behaviours in children: A systematic review with bias assessment. Sports Medicine, 45, 327–336. https://doi.org/10.1007/s40279-014-0289-0