Lekker slapen: kinderen en tieners helpen om goede slaapgewoontes te ontwikkelen
Stel je voor dat je kind of tiener elke avond vrolijk naar bed gaat en de volgende ochtend uitgerust wakker wordt. Overdag is je kind alert en vol energie. Leren en problemen oplossen is makkelijker. Je kind kan goed omgaan met anderen en voelt zich fysiek en mentaal meestal goed.
Voldoende slaap is om veel redenen belangrijk voor kinderen en tieners. Samen met gezond eten en voldoende beweging is het één van de belangrijkste bouwstenen voor gezondheid en welzijn. Maar in de huidige drukke wereld, lijken kinderen en tieners meer dan ooit moeite te hebben met slapen.
Bijna de helft van de kinderen tussen de 5 en 17 jaar heeft last van slaapproblemen.1 Tieners slapen minder dan in voorgaande decennia; slechts 37% van de jongere tieners en 22% van de oudere tieners slaapt meer dan zeven uur per nacht.2 En kinderen met autisme of ADHD hebben vaker last van slaapproblemen dan kinderen zonder autisme of ADHD. Een betere nachtrust kan de ernst van de symptomen wel verminderen.3,4
Heeft jouw kind of tiener last van slaapproblemen? Je bent niet de enige. Misschien wil je kind niet naar bed. Misschien heeft je kind moeite met inslapen of wordt hij ’s nachts vaak wakker. Of misschien heeft je kind last van angsten voor het slapengaan of nachtmerries. Sommige tieners hebben een chronisch slaaptekort dat hun schoolprestaties, sociale leven en humeur beïnvloedt. En denk ook aan beeldschermen... Om allerlei redenen kan een goede nachtrust voor kinderen en tieners een uitdaging zijn.
Het goede nieuws is dat bedtijdroutines en gezonde gewoontes kunnen helpen om slaapproblemen op te lossen.5 Ze bieden je kind of tiener vaardigheden die helpen om nu en in de toekomst goed te slapen.
Het belang van voldoende slaap
Voldoende slaap helpt kinderen en tieners op allerlei gebieden. ’s Ochtends opstaan en je aankleden, meedoen aan activiteiten, schoolwerk, relaties en het gezinsleven... het wordt allemaal gemakkelijker als ze goed uitgerust zijn.
Als kinderen en tieners een slaaptekort hebben, kan het moeilijker zijn om zich te concentreren en hun emoties en gedrag onder controle te houden. Te weinig slaap kan het risico op fysieke en mentale gezondheidsproblemen vergroten, zoals ongelukken, overgewicht, depressie en in het ergste geval zelfbeschadiging of zelfmoordgedachten/-pogingen.6
Dat klinkt heel heftig. Gelukkig kun je je kind helpen om genoeg slaap te krijgen. Allereerst is het goed om te weten hoeveel slaap kinderen en tieners nodig hebben. Dat hangt af van hun leeftijd en ontwikkeling. En elk kind is natuurlijk anders, sommigen hebben meer slaap nodig dan anderen. Toch adviseert de ‘American Academy of Sleep Medicine’ een aantal uren slaap per dag6:
- Kinderen van 1 tot 2 jaar: 11 tot 14 uur slaap (inclusief dutjes)
- Kinderen van 3 tot 5 jaar: 10 tot 13 uur slaap (inclusief dutjes)
- Kinderen van 6 tot 12 jaar: 9 tot 12 uur slaap
- Tieners van 13 tot 18 jaar: 8 tot 10 uur slaap
Help je kind of tiener om lekker te slapen
Bedtijdroutines en slaaprituelen kunnen een groot verschil maken voor peuters en kleuters, maar ook voor oudere kinderen en tieners. Ze stimuleren een goede nachtrust en kunnen slaapproblemen voorkomen en zelfs oplossen.
Bedtijdroutines voor jonge kinderen
- Zorg voor vaste slaapmomenten overdag en een vaste bedtijd, bijvoorbeeld om 19.30 uur. Of een andere tijd die voor jouw gezin het beste werkt. Zorg ervoor dat je kind de aanbevolen hoeveelheid slaap krijgt (zie leeftijdsgroep hierboven) en elke ochtend rond dezelfde tijd wakker wordt.
- Zet de tv en alle beeldschermen minstens een uur voor het slapengaan uit. Sommigen denken dat tv kijken en schermtijd vlak voor bedtijd kinderen helpt om tot rust te komen. Maar dat is niet zo. Schermtijd voor het slapen kan het natuurlijke slaapritme verstoren. Het maakt het juist moeilijker om in slaap te vallen. Rustige activiteiten zoals lezen, puzzelen, tekenen of kleuren zijn beter.
- Bedenk een bedtijdroutine en houd je daar zo goed mogelijk aan. Bijvoorbeeld: naar het toilet gaan, tandenpoetsen, andere gezinsleden welterusten zeggen, samen verhaaltjes lezen, lekker instoppen, een slaapliedje zingen, een kus en een knuffel geven, zeggen hoeveel je van je kind houdt en het licht uitdoen. Zoek een routine of ritueel die bij jouw gezin past!
Tips voor slaapproblemen bij jonge kinderen
- Heeft jouw kind moeite om zelf in slaap te vallen? Dan kan het helpen om in z’n kamer te blijven tot je kind in slaap valt. Het kan ook helpen om te vertellen dat je steeds even komt kijken, terwijl je kind lekker gaat slapen. De tijd tussen die ‘kijk’-momenten kun je dan geleidelijk verlengen.
- Komt je kind steeds uit bed? Het allerbelangrijkste is om rustig te blijven. Breng je kind vervolgens terug naar bed en zeg zachtjes dat het echt tijd is om te gaan slapen. Misschien moet je dit een paar keer herhalen voordat je kind uiteindelijk in slaap valt.
- Als je kind bang is in het donker, kun je natuurlijk een nachtlampje gebruiken. Heeft je kind nachtmerries of nachtangsten? Help je kind dan om zich veilig te voelen. Probeer je kind te begrijpen en te steunen. En ontspan... het is meestal een fase die vanzelf weer voorbijgaat.
- Veel ouders en verzorgers vinden het fijn als hun kind bij hen in de slaapkamer slaapt. Heb je liever dat je kind in z’n eigen bed slaapt? En kruipt je kind toch regelmatig bij jou in bed? Probeer dan één van de bovenstaande tips.
Bedtijdroutines voor oudere kinderen en tieners
- Stimuleer je kind om elke avond rond dezelfde tijd naar bed te gaan en ’s ochtends rond dezelfde tijd op te staan, ook in het weekend. Zorg ervoor dat ze de aanbevolen hoeveelheid slaap krijgen, zoals eerder genoemd in dit artikel.
- Zet de tv en alle beeldschermen minstens een uur voor het slapengaan uit.
- Bedenk samen een ontspannende bedtijdroutine en help je kind om zich daar zo goed mogelijk aan te houden. Bijvoorbeeld: een warme douche nemen, tandenpoetsen, andere gezinsleden welterusten zeggen, een boek lezen, naar rustgevende muziek luisteren, even mediteren, samen praten over de dag/school/het weekend, een knuffel en een kus geven en zeggen hoeveel je van je kind houdt. Als je kind of tiener ouder wordt, kunnen sommige van deze stappen vanzelf veranderen of wegvallen.
Tips voor slaapproblemen bij oudere kinderen en tieners
- Het kan erg verleidelijk zijn om in het weekend langer uit te slapen. Maar het verstoort vaak het natuurlijke slaappatroon van je kind. Probeer dit dus zoveel mogelijk te vermijden.
- Overdag slapen kan het slaapritme ook verstoren. Probeer slaapmomenten overdag te beperken tot maximaal 20 minuten in de middag.7
- Beeldschermen voor het slapengaan hebben bij oudere kinderen en tieners hetzelfde effect als bij jongere kinderen (en volwassenen): het verstoort hun interne biologische klok. Een tv of scherm in de slaapkamer wordt gelinkt aan een kortere en slechtere slaap.8 Je kunt schermen dus het beste in andere ruimtes laten.
- Blootstelling aan zonlicht, vooral ’s ochtends vroeg, speelt een grote rol bij een goede nachtrust. Buiten of op het balkon ontbijten (als het weer het toelaat), ’s ochtends een wandeling maken of tijd buiten doorbrengen zijn allemaal goede ideeën.
- Cafeïne kan je kind of tiener ’s nachts wakker houden, dus help je kind om dat ’s middags en ’s avonds te vermijden.
- Te weinig beweging kan de slaap van je kind of tiener negatief beïnvloeden. Stimuleer je kind om de aanbevolen 60 minuten te bewegen (maar niet vlak voor het naar bed gaan).
- Stress of zorgen kunnen slaap negatief beïnvloeden. Check regelmatig hoe het met je kind of tiener gaat. Luister zonder oordeel. Help bij het oplossen van problemen als dat nodig is. Het kan een groot verschil maken als je kind open met jou kan praten over wat hem bezighoudt. Blijft je kind gestrest of zich zorgen maken? Er is altijd hulp beschikbaar. Vraag bijvoorbeeld professionele hulp bij het wijk-/buurtteam.
Niet alle dagen zijn altijd hetzelfde. En het is helemaal niet erg als de bedtijdroutine een keertje niet wordt gevolgd. Denk bijvoorbeeld aan feestdagen of speciale gelegenheden, zoals een bruiloft, feestje of een groot sportevenement. Het belangrijkste is om je kind gezonde slaapgewoontes te leren, waar hij zich zo veel mogelijk aan kan houden. Zo kan je kind nog jarenlang profiteren van een goede nachtrust.
Leer meer over positief opvoeden via onze online programma’s
Ben je geïnteresseerd in wetenschappelijk onderbouwde tips over opvoeden? Voor ouders en verzorgers van kinderen jonger dan 12 jaar is er Positief Opvoeden Online.
Wil je juist positieve opvoedtips voor je tiener? Dan kun je Positief Opvoeden Online Tieners eens proberen.
Referenties
- The Royal Children’s Hospital National Child Health Poll. (2025). Are kids sleeping soundly? Views of Australian parents Poll Number 35. The Royal Children’s Hospital Melbourne, Parkville, Victoria. https://rchpoll.org.au/wp-content/uploads/2025/02/NCHP35-Poll-report-A4_FA.pdf
- Widome, R., Kreski, N. T., Maslowsky, J., Patrick, M. E., & Keyes, K. M. (2026). Sleep duration among US adolescents, 1991–2023. Pediatrics, 157(6). https://doi.org/10.1542/peds.2025-074933
- Whelan, S., Mannion, A., Madden, A., Berger, F., Costello, R., Ghadiri, S., & Leader, G. (2022). Examining the relationship between sleep quality, social functioning, and behavior problems in children with autism spectrum disorder: A systematic review. Nature and Science of Sleep, 14, 675–695. https://doi.org/10.2147/NSS.S239622
- Yin, H., Yang, D., Yang, L., & Wu, G. (2022) Relationship between sleep disorders and attention-deficit-hyperactivity disorder in children. Frontiers in Pediatrics, 10. https://doi.org/10.3389/fped.2022.919572
- Selman, S. B., & Dilworth‐Bart, J. E. (2024). Routines and child development: A systematic review. Journal of Family Theory & Review, 16(2), 272-328. https://doi.org/10.1111/jftr.12549
- Paruthi, S., Brooks, L. J., D'Ambrosio, C., Hall, W. A., Kotagal, S., Lloyd, R. M., Malow, B. A., Maski, K., Nichols, C., Quan, S. F., Rosen, C. L., Troester, M. M., & Wise, M. S. (2016). Consensus statement of the American Academy of Sleep Medicine on the recommended amount of sleep for healthy children: Methodology and discussion. Journal of Clinical Sleep Medicine, 12(11), 1549–1561. https://doi.org/10.5664/jcsm.6288
- Lewin, D.S., Wolfson, A.R., Bixler, E.O., & Carskadon, M.A. (2016). Duration isn't everything. Healthy sleep in children and teens: duration, individual need and timing. Journal of Clinical Sleep Medicine, 12(11),1439–1441. https://doi.org/10.5664/jcsm.6260
- Falbe, J., Davison, K. K., Franckle, R. L., Ganter, C., Gortmaker, S. L., Smith, L., Land, T., & Taveras, E. M. (2015). Sleep duration, restfulness, and screens in the sleep environment. Pediatrics,135(2). https://doi.org/10.1542/peds.2014-2306