Gezond gamen en een gameverslaving voorkomen

Sommige kinderen en tieners zijn dol op gamen. En het kan best lastig zijn om daarmee om te gaan. Misschien maak je je zorgen of voel je je schuldig als je kind zoveel aan het gamen is. Misschien vind je het lastig om bij te houden welke games ze spelen en met wie ze spelen. Of misschien weet je niet zo goed hoe je moet omgaan met boze buien die ontstaan als het tijd is om te stoppen.

Misschien twijfel je of het spelen van videogames eigenlijk wel goed is voor je kind. Of het tegenovergestelde... en vraag je je juist af waarom er zoveel ophef over is. Het lijkt wel of iedereen een andere mening heeft over gamen. Sommige ouders laten hun kind onbeperkt spelen. Anderen verbieden gamen helemaal. En de meesten proberen een gulden middenweg te vinden.

Opvoeden in het digitale tijdperk is niet altijd gemakkelijk. Toch zijn er manieren om een goede balans te vinden en je schuldgevoel te verminderen. Het helpt als je de voordelen en de risico’s begrijpt én een aantal positieve opvoedtips gebruikt. Daarmee help je je kind om plezier te hebben en veilig te blijven.

De voor- en nadelen van gamen voor kinderen

Spelletjes bestaan al eeuwen. Zowel volwassenen als kinderen spelen ze. Het is een leuke manier om samen bezig te zijn, iets op te lossen en plezier te hebben, of het nu kaartspelletjes zijn, schaken of Mario Kart.

De afgelopen tientallen jaren zijn er vooral veel videospelletjes ontwikkelt. Vaak zijn ze superspannend, aantrekkelijk en met fantastische beeld- en geluidseffecten. En ze worden ontworpen voor elke leeftijd en elk niveau. Geen wonder dat kinderen er zo dol op zijn! Ze gaan vaak helemaal op in die virtuele wereld. In hun eentje, met vrienden of met nieuwe contacten van over de hele wereld.

In deze tijd is gamen voor veel kinderen een manier om te ontspannen. Ze vinden het vaak leuk om te doen. Het is ook een manier om contact te hebben met anderen. En het is wereldwijd: bijna negen op de tien kinderen (in landen met een gemiddeld of hoog inkomen) spelen online games.

De voordelen

Onderzoek laat zien dat gamen voor kinderen en tieners de volgende voordelen kan hebben:

• Het stimuleert sociale vaardigheden en samenwerken
• Het stimuleert creativiteit en fantasie
• Het verbetert de oog-handcoördinatie en multitasken
• Het verbetert cognitieve vaardigheden, zoals problemen oplossen, werkgeheugen en kritisch denken
• Het verbetert het welzijn

Het is het beste als kinderen met mate gamen. Problemen en een gameverslaving kunnen ontstaan als er te veel gegamed wordt. Het is dus belangrijk om je zoveel mogelijk aan de richtlijnen voor schermtijd te houden. De Nederlandse richtlijnen zijn: geen scherm tot 2 jaar. Voor kinderen tussen 2 en 4 jaar maximaal een half uur per dag. Voor oudere kinderen en tieners beperkte schermtijd naast computertijd op en voor school.

Het is natuurlijk ook heel belangrijk dat de inhoud geschikt is en past bij de leeftijd van je kind. Kijk dus goed naar de aanbevolen leeftijden van het spel. Lees onafhankelijke reviews op betrouwbare websites. Jongere kinderen leren vaak meer van creatieve games en spelletjes zonder win-element, terwijl oudere kinderen games vaak leuker vinden als ze moeten samenwerken of als ze nieuwe dingen leren.

De nadelen

Onderzoek laat ook risico’s zien voor kinderen en tieners, vooral als ze veel gamen en er geen grenzen zijn. Deze risico’s zijn:

• Problemen met de mentale gezondheid, zoals depressie en angst
• Te weinig slaap, te weinig beweging en te weinig sociale contacten in het echte leven
• Functies in het spel die gokgedrag normaliseren (zoals verslavende lootboxen) en de kans op toekomstig gokgedrag vergroten
• Een gamestoornis of gameverslaving, wat zorgt voor ernstige persoonlijke, gezins-, sociale of schoolproblemen
• Het zien van ongepaste inhoud/reclame, cyberpesten, grof taalgebruik, haatberichten, sextortion (iemand dreigt een seksuele foto/video online te delen) en criminele netwerken in chatrooms met vreemden
• Lichamelijke gezondheidsproblemen, zoals blessures aan duimen, polsen, ellebogen en ogen

Onderzoeken geven niet altijd hetzelfde beeld. Maar sommige onderzoeken laten zien dat het spelen van gewelddadige games gelinkt worden aan agressief gedrag bij kinderen1. Het kan helpen om goed te kijken welke games geschikt zijn en eerst de aanbevolen leeftijd te checken. Blijf opletten om te zien wat de invloed ervan is op je kind.

Positieve opvoedtips om gezond gamen te stimuleren

Ouders en verzorgers kunnen op allerlei manieren de voordelen van gamen vergroten en de risico’s verkleinen. Ze kunnen hun kind helpen om gezonde gamegewoontes te ontwikkelen.

Gezond gamen stimuleren:

1. Maak een plan voor schermtijd
   Ga met het hele gezin bij elkaar zitten. Vraag iedereen naar ideeën over schermtijd. Misschien vind je het handig om een schema te maken. Hierop kun je per dag invullen hoeveel tijd er wordt besteed aan beweging, huiswerk, klusjes, tijd met het gezin, schermtijd en voldoende slaap.
   
   Kinderen voelen zich gezien, gehoord en gewaardeerd als je hen betrekt bij het maken van zo’n schema. Leg uit dat afspraken over schermtijd belangrijk zijn voor hun gezondheid en veiligheid. En misschien word je wel positief verrast over de tijd die ze voorstellen. Als je kinderen en tieners betrekt bij dit soort gesprekken, houden ze zich vaak sneller aan de gemaakte afspraken. Toch hebben ze misschien nog wel af en toe een herinnering nodig.
   
   Besluit samen wanneer en welke games de kinderen mogen spelen. Besluit ook hoe lang ze op het scherm mogen en wat er gebeurt als ze zich niet aan de afspraak houden. Het helpt als de consequentie logisch is en voor jou gemakkelijk om uit te voeren. Bijvoorbeeld: je kind gamet een half uur langer dan jullie hebben afgesproken. De logische consequentie is dan dat je kind de volgende keer een half uur korter schermtijd krijgt. Wees wel een beetje flexibel. Het kan lastig en frustrerend zijn voor kinderen om halverwege een game te moeten stoppen, vooral als ze bijna aan het winnen zijn. Soms is dat de reden van een emotionele uitbarsting als het tijd is om te stoppen.
   
   Vertel bijvoorbeeld 10 minuten van tevoren dat het bijna tijd is en dat je kind dit spel nog af kan maken. Geef een compliment als je kind stopt op de afgesproken tijd. Op die manier voelt je kind zich gezien en begrepen. Hopelijk blijft de vrede op die manier bewaard!
   
   
2. Speel samen videogames en online games
   Samen videogames spelen, heeft ontzettend veel voordelen. Of dat nu 10 minuten of een paar uur per week is. Waarschijnlijk ga je beter begrijpen waarom je kind zo van gamen houdt. Je komt meer te weten over de games en dat kan zorgen voor minder ruzies over de gamegewoontes van je kind. Bovendien kun je dan het goede voorbeeld geven hoe je op een verantwoorde manier videogames speelt. Je kunt ook beter inschatten of je de instellingen voor ouderlijk toezicht moet aanpassen of bepaalde functies (zoals chatrooms) moet uitschakelen.
   
   Maar het belangrijkste is dat het samen spelen van videogames helpt om meer tijd met je kind door te brengen, plezier te hebben en van elkaar te genieten. Hierdoor versterk je jullie band en het brengt jullie dichter bij elkaar. Als het even tegenzit of als er problemen zijn, zorgt jullie hechte band er ook voor dat je kind sneller vertelt wat er is en om hulp durft te vragen.
   
   
3. Stimuleer zelfstandigheid en het oplossen van problemen
   Geef kinderen eerst de kans om zelf online meningsverschillen of ruzies op te lossen. Ga het niet meteen overnemen. Zo leren kinderen problemen oplossen en zelfstandigheid.
   
   Het helpt soms om te bedenken wat je voor jezelf een paar minuutjes kunt doen om éérst je kind de kans te geven om het op te lossen. Misschien kun je een kopje koffie of thee zetten. Of even je email checken. Blijf wel opletten. Het kan zijn dat je tóch moet ingrijpen als het problematisch of respectloos wordt. Maar door kinderen eerst zelf de kans te geven, leren ze vaardigheden die ze zowel online, als in het echte leven kunnen gebruiken.
   
   
4. Geef duidelijke, rustige instructies om respectvol online gedrag te stimuleren
   Praat met je kind over wat wel en niet oké is tijdens het gamen. Merk je bijvoorbeeld dat ze (via de headset) boos tegen hun vrienden schreeuwen als het spannend wordt? Dan kun je duidelijk en rustig zeggen: “Stop met schreeuwen, praat maar vriendelijk.” Blijft je kind schreeuwen? Geef dan een korte en logische consequentie, zoals 15 minuten stoppen met gamen. Daarna kan je kind het opnieuw proberen.
   
   Het kan ook helpen om de emotie te benoemen en je kind even pauze te laten nemen. Hierdoor leert je kind omgaan met emoties en heftige gevoelens. Bijvoorbeeld: “Het is oké om boos te zijn, maar zo schreeuwen is niet oké. Neem anders even een pauze om een glas water te drinken / buiten even te bewegen / een kwartiertje met de hond te spelen. Dan kun je het daarna opnieuw proberen.”
   
   Ieder kind is anders. Merk je dat bepaalde games problemen veroorzaken? Het kan helpen om daar met je kind over te praten. Je kunt je kind ook stimuleren om een tijdje een ander spel te spelen.
   
   
5. Geef complimenten en positieve aandacht voor een goede balans tussen gamen en activiteiten in het echte leven
   Complimenten en positieve aandacht kun je gebruiken om gezond gamen te stimuleren. Zie je dat je kind op een leuke manier met vriendjes gamet? Of stopt je kind met gamen op de afgesproken tijd? Of wordt de game controller netjes opgeborgen? Geef dan een compliment. Daarmee stimuleer je gedrag dat je fijn vindt. Op dezelfde manier kun je complimenten gebruiken voor een goede balans tussen gamen en activiteiten in het echte leven die belangrijk zijn voor de lichamelijke en mentale gezondheid, ontwikkeling en welzijn van je kind.
   
   Besluit je kind bijvoorbeeld om iets anders te gaan doen dan gamen? Zoals buiten spelen of op de trampoline springen? Probeer dan daarvoor een compliment te geven. Zeg bijvoorbeeld: “Wat een goed idee om naar buiten te gaan.” Of nog beter: geef een compliment én positieve aandacht met bijvoorbeeld een knuffel. Of ga mee naar buiten om samen iets te doen. Complimenten en positieve aandacht werken simulerend voor kinderen van alle leeftijden. Oók voor tieners. Dus bedenk wat voor jouw gezin zou kunnen werken.

Leer meer over positief opvoeden via onze online programma’s

Ben je geïnteresseerd in wetenschappelijk onderbouwde tips over opvoeden? Voor ouders en verzorgers van kinderen jonger dan 12 jaar is er Positief Opvoeden Online, vol met tips om je te helpen bij de dagelijkse uitdagingen van het ouderschap.

Wil je juist positieve opvoedtips voor je tiener? Dan kun je Positief Opvoeden Online Tieners eens proberen.

Positief Opvoeden - Triple P: Wetenschappelijk onderbouwd door onderzoek, aanbevolen door ouders.

Referenties

1. Burkhardt, J., & Lenhard, W. (2022). A Meta-Analysis on the Longitudinal, Age-Dependent Effects of Violent Video Games on Aggression. Media Psychology, 25(3), 499–512. https://doi.org/10.1080/15213269.2021.1980729